Фёдор Михайлович Достоевский, Η εξομολόγηση του Σταυρόγκιν

σταυρόγκιν

Κάθε έργο του Ντοστογιέφσκι αξίζει να διαβαστεί περισσότερες από μία φορές. ‘’Η εξομολόγηση του Σταυρόγκιν’’ δεν αποτελεί εξαίρεση. Ήδη από την πρώτη ανάγνωση, βρίσκεται κανείς σε θέση να παραδεχτεί το μεγαλείο του συγγραφέα και την πυκνότητα των ιδεών του συγκεκριμένου έργου (σε μόλις 87 σελίδες).
‘’Η εξομολόγηση του Σταυρόγκιν’’ από τις εκδόσεις Κοροντζή ξεκινάει με έναν περιεκτικό πρόλογο σχετικά με το συγκεκριμένο βιβλίο και τη ζωή του Ντοστογιέφσκι. Αντιγράφω ένα απόσπασμα: «Η δημοσίευση της ‘’Εξομολόγησης του Σταυρόγκιν’’ , σε συνδυασμό με άλλα του έργα όπου περιέχονται παρόμοιες σκληρές περιγραφές έγινε αιτία να ανοιχτεί ένας μεγάλος διάλογος για την προσωπικότητα του Ντοστογιέφσκι, στον οποίο πήραν μέρος διάσημοι λογοτέχνες και ψυχίατροι: Ζίγκμουντ Φρόιντ, Ανρί Τρουαγιά, Αντρέ Ζιντ, Δ.Κουρέτας, και άλλοι».
Το βιβλίο καταπιάνεται αριστοτεχνικά με δύσκολα και μείζονα ζητήματα της ύπαρξης. Ένας εγκληματίας ο Σταυρόγκιν απευθύνεται στο δεσπότη Τύχων θέλοντας να απαλλαγεί από το φάντασμα ενός θύματός του που τον κατατρύχει. Το έγκλημα δεν περιγράφεται ούτε με λεπτομερειακή αναφορά ούτε με σκληρή γλώσσα. Υπάρχει μια διαφορετική δύναμη στο να παρουσιάζεται μια πράξη βίας με την αποσιώπηση.
Ο Σταυρόγκιν δεν αποφεύγει να ειρωνευτεί τον Τύχων, ο οποίος τον ακούει με σεβασμό. Ο Τύχων παίρνει ένα μέρος της ευθύνης πάνω του, πράγμα το οποίο δεν επιθυμεί ο Σταυρόγκιν. Ο εγκληματίας μιλάει με κυνισμό για τη διάπραξη περισσότερων από ένα εγκλημάτων τονίζοντας την απόλυτη συνείδησή του ότι οι πράξεις του μπορούσαν να είχαν αποτραπεί, αλλά ο ίδιος δεν το θέλησε.
Ο Σταυρόγκιν έχει επίγνωση ότι πράττει το κακό και τολμά να παραδεχτεί ότι σε αυτήν την πράξη υπάρχει μια ευχαρίστηση. Η διαπίστωση ότι ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να διαλέγει το κακό –και το κάνει- είναι κάτι που καθημερινά και σε πολλά επίπεδα επιβεβαιώνεται. Όμως, η οπτική γωνία του Ντοστογιέφσκι, καθώς ξεδιπλώνει τον ψυχισμό του ήρωά του, είναι ότι το να είσαι εγκληματίας, και μάλιστα ανάλγητος είναι εξίσου ανθρώπινο με το να έχεις συμπόνια. (Ανθρώπινο σημαίνει αυτό που προσιδιάζει στον άνθρωπο και δεν εμπεριέχει αξιολογική αποτίμηση, όπως λ.χ. η ανθρωπιά και, βέβαια, σε αντίθεση με την λέξη “απάνθρωπη” που χρησιμοποιούμε για μια πράξη που είναι βίαιη και επιβλαβής).
Μέσα από την ιδιότητά του να εγκληματεί χωρίς να λογοδοτεί ούτε στην ίδια του τη συνείδηση, ο Σταυρόγκιν φαίνεται να περιφρονεί την ιδέα του ευσπλαχνικού θεού. Ο Τύχων πιστεύει άραγε στο θεό; Ο Σταυρόγκιν τον ρωτά με αυθάδεια. Γιατί ο Σταυρόγκιν απευθύνεται στον Τύχωνα, αφού εμφανίζεται ως άθεος; Ο Τύχων λέει: «Η απόλυτη αθεϊα είναι το προτελευταίο σκαλοπάτι πριν από την τέλεια πίστη».
Άραγε βλέπει ο Τύχων την αληθινή μετάνοια που αντιστοιχεί στο χριστιανικό ιδεώδες στον Σταυρόγκιν; Μπορεί ο Τύχων να καταλάβει την πρόθεση του Σταυρόγκιν; Άραγε είναι τόσο βαθύς γνώστης της ανθρώπινης ψυχής έχοντας εξομολογηθεί πλήθος αμαρτωλών; Μήπως, επειδή είναι άνθρωπος, μπορεί να δει κι εκείνος τον κόσμο από την οπτική γωνία ενός αμαρτωλού;

Ο πίνακας του Claude Lorrain στο όνειρο του Σταυρόγκιν βρίσκεται εδώ.

H μετάφραση του αποσπάσματος από την Αποκάλυψη του Ιωάννη, που περιέχεται στο βιβλίο, ακολουθεί:
«Και στον άγγελο της εκκλησίας στη Λαοδίκεια γράψε: “Αυτά λέει ο Αμήν, ο μάρτυρας ο πιστός και αληθινός, η αρχή της κτίσης του Θεού: Ξέρω τα έργα σου. ούτε ψυχρός είσαι ούτε ζεστός. Είθε να ήσουν ψυχρός ή ζεστός. Έτσι, επειδή είσαι χλιαρός και ούτε ζεστός ούτε ψυχρός, μέλλω να σε κάνω εμετό από το στόμα μου. Γιατί λες: “Πλούσιος είμαι και έχω πλουτίσει και τίποτα δεν έχω ανάγκη”, και δεν ξέρεις ότι εσύ είσαι ο ταλαίπωρος και ελεεινός και φτωχός και τυφλός και γυμνός (πηγή εδώ).

Περισσότερα για τον Ντοστογιέφσκι στο αφιέρωμα του τεύχους 1066 του περιοδικού Νέα Εστία στον ιστότοπο του ΕΚΕΒΙ.

Advertisements
Image | This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.