21.Το νόημα της ζωής

Είναι ψέμα, τελικά, ότι δεν αγάπησα ποτέ. Γνώρισα στη ζωή μου έναν τουλάχιστον μεγάλο έρωτα που το αντικείμενό του υπήρξα πάντα εγώ.
Albert Camus, Η πτώση

eunikh-bibliouhkh

Η Αγγελική διαβάζει τις σημειώσεις για την «Πτώση» εκείνης της άγνωστης που έχασε το μπλε σημειωματάριο:
Υπογραμμίζω συνεχώς προτάσεις. Η γοητεία της ειρωνείας που διαπνέει το κείμενο του Camus είναι ακαταμάχητη. Ο Ζαν-Μπατίστ Κλαμάνς ακούει τον παφλασμό από ένα σώμα που πέφτει στο νερό. Μια γυναίκα αυτοκτονεί πέφτοντας στο ποτάμι. Ακούει την κραυγή της. Θυμάται μόνο ότι θέλησε να τρέξει και δεν σάλεψε. Δε θυμάται τι είχε σκεφτεί τότε. Ύστερα απομακρύνεται.
4 Απριλίου 2012. Ο 77χρονος φαρμακοποιός, Δημήτρης Χριστούλας, αποφασίζει να αυτοκτονήσει στην πλατεία Συντάγματος. Πόσοι από εμάς είμαστε ο Ζαν-Μπατίστ Κλαμάνς; Η καρδιά του βιβλίου βρίσκεται σ’ αυτό το ερώτημα. Η απάντηση στο πώς μπορούμε να σώσουμε έναν άνθρωπο, αυτό είναι το νόημα της ζωής
.”
Θα ήθελε να το συζητήσει με τον Πέτρο. Αν δεν είχε απενεργοποιήσει τον λογαριασμό του, θα ήταν τόσο εύκολο να του στείλει ένα μήνυμα στο inbox: “Καλησπέρα, τι κάνεις; Θέλεις να βρεθούμε για ένα καφεδάκι;
Δεν είχαν ανταλλάξει τηλέφωνα. Δεν ήταν σίγουρη ότι πράγματι είχε κινητό κι απλώς δεν της το είχε δώσει. Τι παράξενο. Ποτέ δε χρειάστηκε το σταθερό του. Τώρα δεν υπήρχε τρόπος να επικοινωνήσει μαζί του. “Κρίμα“, σκέφτηκε, “Και πώς είναι δυνατόν να ξέχασα να του αναφέρω για το μπλε σημειωματάριο; Ίσως να σκεφτόταν κάτι έξυπνο για να ξαναβρώ την κοπέλα που το έχασε.”

Posted in Uncategorized

20.Από την άλλη πλευρά

Αλλά αυτός ο ασχημομούρης στο μπακάλικο την αγριοκοίταζε αν της ξέφευγε καμιά ελληνικούρα και το γύριζε στα γαλλικά αμέσως. Ήθελε να του πει κι εσύ μετανάστης είσαι, αλλά ήταν Αλγερινός, δηλαδή νόμιμος, με σχεδόν πρώτη γλώσσα τα γαλλικά, δεν την έπαιρνε να του εναντιωθεί. Ήταν ένα σκαλί πάνω από κείνη.”
Κατερίνα Μαλακατέ, Το σχέδιο

Την ημέρα της ανακοίνωσης της απόλυσής του, ο Πέτρος αποφάσισε να απενεργοποιήσει το λογαριασμό του στο facebook. Αφού περπάτησε στους δρόμους της Αθήνας, όσο ήταν απαραίτητο για να αδειάσει το μυαλό του από όλες τις σκέψεις, γύρισε στο σπίτι κρατώντας το “Σχέδιο” της Κατερίνας Μαλακατέ. Ένα ψυχολογικό και πολιτικό θρίλερ που αφορά την Ελλάδα του σήμερα, γραμμένο από μία συγγραφέα, που είναι χαλκέντερη αναγνώστρια, πώς θα μπορούσε να μην είναι ενδιαφέρον;
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του βιβλίου είναι ότι η δυστοπία παρουσιάζεται πολύ φυσικά ως απολύτως δυνητική πραγματικότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις συνθήκες ζωής στην επαρχία. Καθώς ξετυλίγεται περαιτέρω η δυστοπική πραγματικότητα με τις καινούριες συνθήκες ζωής στην Νέα Ελλάδα και φτάνοντας στην πρόταση: “Δουλεύεις, σε ταϊζουν καλά, δεν ασχολείσαι με τον εαυτό σου. Είσαι Ενεργός.”, είναι αδύνατον να μην αναρωτηθεί κανείς αν αυτή η δυστοπία είναι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, απλώς αποτύπωση της καθημερινότητάς μας.
Το νήμα της αφήγησης εναλλάσσεται μεταξύ δύο τόπων. Από την μία πλευρά, παρουσιάζεται η ζωή και η σχέση της Ευγενίας με τον παππού της, που υποκαθιστά τον πραγματικό πατέρα. Από την άλλη πλευρά, παρακολουθούμε τη ζωή του πατέρα, που είναι ο Χάρης, ένας μεσήλικας συγγραφέας, που έχει αποδράσει στο Παρίσι. Στα μάτια της κόρης (και με όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα) είναι ένας αδιάφορος πατέρας, αλλά τι συμβαίνει άραγε από την άλλη πλευρά;
Η εναλλαγή της αφήγησης της δράσης μεταξύ των δύο τόπων γίνεται με σωστή ισορροπία. Ο ρυθμός που δίνουν οι μικρές, αλλά πυκνού νοήματος, προτάσεις είναι ιδανικός για ένα σύγχρονο μυθιστόρημα. Η τελική ανατροπή δικαιώνει τις προσδοκίες για ένα ευφυή συνδυασμό ψυχολογικού και πολιτικού θρίλερ. Και βέβαια το τελικό ερώτημα του βιβλίου είναι απολύτως καίριο.

Posted in Uncategorized

19.Aντίθεση

“Άλλωστε δεν υπάρχει τίποτα πιο σοβαρό από το γελοίο και τίποτα πιο γελοίο από το σοβαρό.”
Luigi Pirandello, Η αισθητική του χιούμορ

Ο Πέτρος είχε απενεργοποιήσει απροσδόκητα το λογαριασμό του στο facebook. Προσπαθώντας να σκεφτεί μια πιθανή εξήγηση, η Αγγελική ανακάλεσε στη μνήμη την τελευταία τους κουβέντα. Με λύπη διαπίστωσε ότι θυμόταν περισσότερο εκείνα που είχε πει η ίδια παρά όσα είχε πει ο Πέτρος. Το πιο δύσκολο κομμάτι της επικοινωνίας είναι το να δείχνει κανείς αληθινό ενδιαφέρον έξω από τον εαυτό του. Όσα, λοιπόν, θυμόταν είχαν ως εξής:
ΑΓΓΕΛΙΚΗ: Ο Σωκράτης διαθέτει το αίσθημα της αντίθεσης, που είναι η αρχή του χιούμορ κατά τον Πιραντέλλο. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ, εσύ;
ΠΕΤΡΟΣ: [δε θυμάμαι τι απάντησε]
ΑΓΓΕΛΙΚΗ: Πέτρο, γιατί άραγε διαβάζουμε λογοτεχνία;
ΠΕΤΡΟΣ: Δεν ξέρω. Μάλλον για να μάθουμε από τι υλικό φτιάχνεται ο άνθρωπος. Υπήρξε μια εποχή στη ζωή μου, κατά την οποία πίστευα ότι ο ψυχισμός μου προσιδιάζει στον ήρωα του βιβλίου “Ο ξένος” του Καμύ. Διαβάζοντας κι άλλα βιβλία, εντόπιζα κομμάτια από τον εαυτό μου και σε άλλους ήρωες. Μέχρι που αποφάσισα ότι προτιμώ να ανακαλύπτω τον εαυτό μου μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας ερωτευμένης μαζί μου. Επειδή για εκείνη είμαι κάτι καλύτερο από αυτό που είμαι πραγματικά. [Χαμογέλασε. Το θυμάμαι, γιατί μου άρεσε το χαμόγελό του. Επίσης, αναρωτήθηκα αν πέρασε από το μυαλό του ότι είχα αρχίσει να τον βλέπω ερωτικά.]
ΑΓΓΕΛΙΚΗ: Μια που ανέφερες κάτι τέτοιο, υπάρχει μια σχετική φράση στις σημειώσεις μου από την «Αισθητική του χιούμορ»:
“Δεν υπάρχει άνθρωπος, παρατηρεί ο Pascal, που να διαφέρει περισσότερο από τον άλλο, απ’ότι περισσότερο από τον εαυτό του στη διαδοχή του χρόνου.”
Πώς, λοιπόν, να προσδιορίσεις αυτό που συνεχώς μεταβάλλεται;
ΠΕΤΡΟΣ: Γι’αυτό σου λέω… Καλύτερα να πιστεύεις ότι είσαι εκείνο που νομίζει ο σκύλος σου. Ένα αξιαγάπητο πλάσμα για το οποίο αξίζει να κουνάει την ουρά του, όταν το βλέπει.
ΑΓΓΕΛΙΚΗ: Πριν αναφέρθηκες στις γυναίκες και τώρα στο σκύλο;
ΠΕΤΡΟΣ: Ένταξει, και οι γυναίκες άνθρωποι είναι. Μην κάνεις έτσι. [Πάλι χαμογελάει. Γ@###, αρχίζω και τον ερωτεύομαι.]
ΠΕΤΡΟΣ: Τι απάντηση θα έδινες εσύ στο ερώτημα:”Γιατί άραγε διαβάζουμε λογοτεχνία;”
ΑΓΓΕΛΙΚΗ: Γιατί η πραγματικότητα γύρω μας δεν βγάζει κανένα νόημα. Ενώ στα βιβλία φαίνεται να υπάρχει κάποιο νόημα.
ΠΕΤΡΟΣ: Αγγελική, έχεις ανάγκη να ερωτευτείς. [Τότε κατάλαβα ότι το βέλος του έρωτα ήταν μονής κατεύθυνσης. Τα υπόλοιπα που ειπώθηκαν δεν με ενδιέφεραν πια και δεν τα θυμάμαι.]

Posted in Uncategorized

18.Ένα κομμάτι χαρτί

“Πέθαναν επειδή κατέγραψαν τον εφιάλτη που είχαν ζήσει. Και τελικά, τόσος πόνος και τόσος πανικός συνοψίστηκαν σε χίλιες σελίδες ή δύο χιλιάδες στίχους. Το να χωράς τόσο πόνο σε μερικές σελίδες τυπωμένο χαρτί μοιάζει με τραγική ειρωνεία.”
Jaume Cabré, Confiteor

Η Εμμέλεια αγαπούσε την ανάγνωση βιβλίων μέσα στο κεντρικό αναγνωστήριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Το γλυκό ανοιχτό πράσινο χρώμα των αμπαζούρ, όταν άναβε η λάμπα, απέπνεε ηρεμία. Η πειθαρχημένη ησυχία των αναγνωστών δεν ήταν καθόλου χαρακτηριστική για εκπροσώπους ενός μεσογειακού λαού. Κι, όμως, έλληνες ήταν. Μια όμορφη, νέα κοπέλα, ενώ διάβαζε, έπλεξε το δάχτυλό της γύρω από την αλυσιδίτσα με τα μικρά σφαιρίδια που χρησίμευε ως διακόπτης. Για λίγο, όμως. Ίσως εκείνη τη στιγμή να σκεφτόταν το αγόρι της. Πώς να ερμηνευτεί ακόμη και μια τέτοια ασήμαντη κίνηση; Ίσως ούτε η ίδια η κοπέλα να ήξερε την απάντηση. Εκτός αν ήταν φοιτήτρια ψυχολογίας ή κάτι τέτοιο.
“Θα πρέπει να φύγω. Δεν θα πάρω ταξί σήμερα. Θα πάρω το τρόλεϋ”, σκέφτηκε η Εμμέλεια. Κρατούσε το μπλε σημειωματάριο μαζί της, καθώς και 2 δικά της βιβλία. Της άρεσε να τα κρατάει στα χέρια παρά το γεγονός ότι θα μπορούσε να τα χωρέσει στο σακίδιο. Ίσως λιγάκι στριμωγμένα. Απλώς δεν ήθελε να τσαλακωθούν οι άκρες. Βγαίνοντας από την αίθουσα χαιρέτησε την υπάλληλο: “Καλό απόγευμα”. Κι εκείνη ανταπέδωσε το χαιρετισμό. Σχεδόν γνωριζόντουσαν.
Κοίταξε τη θέα από την αριστερή πλευρά της βιβλιοθήκης. Πάντα της άρεσε αυτή η εικόνα. Καθάριζε τα μάτια.
Η σκέψη της ήταν αλλού, όταν επιβιβαζόταν στο όχημα. Ήθελε πάση θυσία να βρει το χώρο της. Πάντοτε χρησιμοποιούσε ταξί για τις μετακινήσεις της κι έτσι δεν μπορούσε να γνωρίζει σε πόσο χρόνο θα ερχόταν το επόμενο τρόλεϋ. Για ποιό λόγο ήθελε να έρθει σε τόσο έντονη επαφή με ολότελα άγνωστους της ανθρώπους; Ίσως για να βγει από τον κόσμο της και να αναρωτηθεί πώς είναι η δική τους ζωή. Ή μήπως όχι; Καμμιά ανθρώπινη πράξη, όσο ασήμαντη κι αν είναι, δεν επιδέχεται μονοσήμαντη ερμηνεία.
Εντελώς αφηρημένη και χαμένη στις σκέψεις της, δεν συνειδητοποίησε ότι έπεσε από τα χέρια της το μπλε σημειωματάριο. Σαν ένα κομμάτι χαρτί χάθηκε, ενώ οι πόρτες του τρόλεϋ έκλεισαν.
“Το να χωράς ότι αγαπάς σε ένα μπλε τετράδιο και να το χάνεις τόσο φυσικά, όπως το νερό χάνεται στο διψασμένο έδαφος, αυτό είναι σε τελική ανάλυση το μάθημα που μας μαθαίνει η ζωή.” Με αυτή τη σκέψη προσπάθησε να ηρεμήσει, όταν επέστρεψε σπίτι και κατάλαβε τι είχε συμβεί.
vivliothiki

Posted in Uncategorized

17.Συγχώρεση

Ο πρίγκηπας καθόταν ακίνητος στο στρωσίδι δίπλα του και κάθε φορά που ο άρρωστος ξεσπούσε σε φωνές ή παραληρούσε, βιαζόταν να περάσει το τρεμάμενο του χέρι στα μαλλιά και στα μάγουλά του, σαν να τον χάιδευε και να τον ημέρευε.”
Фёдор Михайлович Достоевский, Ο ηλίθιος

Κλείνοντας το βιβλίο “Ο ηλίθιος”, η Εμμέλεια έμεινε συγκλονισμένη και βαθύτατα απορημένη. Γεμάτη σκέψεις όπως αυτές: “Αυτή η λέξη που αποδίδουν οι υπόλοιποι ήρωες στον Πρίγκηπα Μίσκιν αναπόφευκτα εγείρει τα αντανακλαστικά του αναγνώστη, ώστε να σκεφτεί ότι αδικούν τον Λέων Νικολάγιεβιτς και ότι απλούστατα το πρίσμα μέσα από το οποίο βλέπουν τον κόσμο είναι διαφορετικό… Ίσως καλύτερα: διαστρεβλωμένο από ηθική άποψη. Άραγε και ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκυ υιοθετεί εντέλει τη λέξη “ηλίθιος” κυριολεκτικά, ώστε να καταδείξει ότι η συγχώρεση στον Ραγκόζιν είναι απαράδεκτη; Ή μήπως απλώς αποσκοπεί στο να αφήσει μετέωρο το ζήτημα των ορίων της ανθρώπινης συγχώρεσης ιδιαίτερα στα πλαίσια της χριστιανικής πίστης; Ή τελικά δικαιώνει τον ήρωά του σε πείσμα όσων τον αποκαλούν “ηλίθιο”; Ή τίποτε από όλα αυτά; Ίσως, κάνω λάθος σε όλα. Να, γιατί ξαναδιαβάζει κανείς ένα τέτοιο βιβλίο… Τα ερωτήματα που ανακύπτουν σε σχέση με τα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης είναι ένα απεριόριστο σύμπαν. Εστιάζω τώρα μόνο σε μια γωνιά αυτού του σύμπαντος: τη συγχώρεση ενός άλλου ανθρώπινου πλάσματος.
Είναι άραγε περιφρονητέα ηλιθιότητα η άνευ όρων συγχώρεση που δείχνει ο Μίσκιν στον Ραγκόζιν; Ή -αντίθετα- αποτελεί ένα αξιοζήλευτο αρχέτυπο της αγάπης για τον πλησίον; Κι ωστόσο, πώς θα συγχωρούσε κανείς τον εαυτό του, αν είχε διαπράξει τη μέγιστη αποτρόπαια πράξη: το φόνο; Όχι, είναι αδύνατον. Αν είναι συνεπής με την ηθική επιταγή της πραγματικής αγάπης, είναι αδιανόητο να δέχεται να σκοτώσει και στη συνέχεια να συγχωρήσει εντελώς αβασάνιστα τον εαυτό του. Για κανένα λόγο, δεν επιτρέπεται ο φόνος. Πολύ περισσότερο αν αγαπάει κανείς. Ή έστω κι αν διατείνεται απλώς ότι αγαπάει. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να συγχωρηθεί τόσο φυσικά η πράξη μιας δολοφονίας, έστω κι αν ο θύτης είναι ένα άλλο ανθρώπινο πλάσμα. Αδύνατον. Αδιέξοδο…
«Τότε προσελθών προς αυτόν ο Πέτρος, είπε· Κύριε, ποσάκις αν αμαρτήση εις εμέ ο αδελφός μου και θέλω συγχωρήσει αυτόν; έως επτάκις;
Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς· Δεν σοι λέγω έως επτάκις, αλλ’ έως εβδομηκοντάκις επτά

Λύνεται ο γόρδιος δεσμός μέσα από τις παραπάνω φράσεις του ευαγγελίου;
Και η Ναστάσια; Έφυγε μακριά από τον Μίσκιν, επειδή δεν συγχώρεσε τον ίδιο της τον εαυτό για τις πράξεις του Τότσκυ; Είναι κι εκείνη με τον τρόπο της ένα πλάσμα που τιμωρείται για τις αμαρτίες άλλων και συμβολικά εξαγνίζεται μέσα από αυτή τη θυσία της; Άρα η θυσία της ήταν αναγκαία; Ίσως, τελικά κι ο Ραγκόζιν είναι ένα θύμα. Αναγκασμένος να βοηθήσει τη Ναστάσια να εξαγνιστεί όπως ακριβώς ο Ιούδας ήταν αναγκασμένος να προδώσει το δάσκαλό του… Μα τι σκέφτομαι; Άθελά μου προσπαθώ να ανιχνεύσω τις χριστιανικές αναφορές του Ντοστογιέφσκυ; Αλλά στην πραγματικότητα, ο κάθε αναγνώστης πάντα βλέπει εκείνο που έχει μέσα του ο ίδιος. Αυτάρεσκα ερωτοτροπεί με την ιδέα ότι ιχνηλατεί στις σκέψεις του συγγραφέα. Ως ένα βαθμό για να κλέψει τη λάμψη του… Ορίστε, όλοι κλέφτες είμαστε. Όλοι έχουμε ανάγκη από συγχώρεση.”
Ξαφνικά διέκοψε αυτές τις σκέψεις. Της φάνηκε ότι παρασύρεται σε μονοπάτια μπερδεμένων σκέψεων. Συνειδητοποιούσε ότι ακόμη κι ένας άνθρωπος αμύητος στη λογοτεχνία, θα ήταν αδύνατον να μην κάνει χίλιες σκέψεις διαβάζοντας ένα τέτοιο έργο. Και η φυσική ροή τους θα είναι αναπόφευκτα χαώδης. Επομένως, συγχώρησε τον εαυτό της για αυτό το παραλήρημα.
Όχι, δεν χαρακτηρίζονται τυχαία κάποιοι συγγραφείς ως κλασικοί. Σε μαθαίνουν να σκέφτεσαι πραγματικά.

holbien-600x161
Hans Holbien, Christ’s body in the tomb

Posted in Uncategorized

16. Οι αναγνώσεις βιβλίων ως αλιεία

Απ’ όλα τα εργαλεία του ανθρώπου, το πιο εκπληκτικό είναι, χωρίς αμφιβολία, το βιβλίο.
Τα άλλα είναι προεκτάσεις του σώματός του. Το μικροσκόπιο και το τηλεσκόπιο είναι προεκτάσεις της όρασής του, το τηλέφωνο, προέκταση της φωνής του, έχουμε επίσης το αλέτρι και το ξίφος, που είναι προεκτάσεις του χεριού του.
Το βιβλίο, όμως, είναι άλλο πράγμα: το βιβλίο είναι προέκταση της μνήμης και της φαντασίας του
.”
Jorge-Luis Borges

Οι πόρτες του μετρό άνοιξαν. Στάση Πανεπιστήμιο. Η Αγγελική βγήκε από την έξοδο προς τη βιβλιοθήκη. Συνέχισε να περπατάει από τη Ρήγα Φεραίου προς την Ακαδημίας. Από εκεί θα έπαιρνε το τρόλεϋ.
Καθώς πλησίαζε προς τη στάση, το βλέπει να σταματάει σχεδόν γεμάτο και να ανοίγει τις πόρτες του. Ήθελε να τρέξει για να το προλάβει, αλλά τελευταία στιγμή διέκοψε τη φόρα της λίγο πριν πέσει στο καπώ ενός ταξί διερχόμενου από τον παράδρομο. Την ίδια στιγμή μια κοπέλα, που κρατούσε ένα σακίδιο και βιβλία, καθώς επιβιβαζόταν μαζί με άλλα 2 άτομα από τη μεσαία πόρτα, χάνει από τα χέρια της κάτι που έμοιαζε με μπλε σημειωματάριο. Οι πόρτες του τρόλεϋ έκλεισαν. Ήταν ήδη ασφυκτικά γεμάτο και ο οδηγός δεν θα ήθελε να χάσει χρόνο μπροστά σε ένα κόκκινο φανάρι.
Εντωμεταξύ, ο οδηγός του ταξί άρχισε να ωρύεται:
“Είσαι ηλίθια; Δεν πας να πέσεις από την Ακρόπολη, άμα θες ν’ αυτοκτονήσεις;”
Ατάραχη η Αγγελική σαν να μην την αφορούσε αυτό που είπε, τον περίμενε υπομονετικά να φύγει. Εκείνο που την ενδιέφερε περισσότερο ήταν το μπλε σημειωματάριο. Ήταν δυνατόν να μην κατάλαβε η κοπέλα ότι έπεσε από τα χέρια της; Μόνο τη στιγμή που βρέθηκε μπροστά στο σημείο όπου είχε πέσει και καθώς το σήκωνε από το δρόμο, σκέφτηκε: “Άντε να χαθείς, ηλίθιε!”.
Ωστόσο, αναγνώριζε ότι ο ταξιτζής είχε ένα δίκιο. Όντως έπρεπε να κοιτάξει αριστερά, πριν διασχίσει τον παράδρομο. Απλώς την ενόχλησε η επιθετικότητα και η υπερβολή στα λόγια του.
Καθώς ξεφύλλιζε το σημειωματάριο, έδωσε άφεση αμαρτιών στον εαυτό της που τον έβρισε, έστω και στη σκέψη της. Η απρέπεια να διαβάζει τις προσωπικές σημειώσεις ενός άλλου πλάσματος χωρίς καμμιά εξουσιοδότηση, της φάνηκε ακόμη χειρότερη από τη στιγμιαία βρισιά που σκέφτηκε.
Το μπλε σημειωματάριο ήταν γεμάτο από αποσπάσματα από βιβλία και όχι μόνο. Σκέψεις σκόρπιες, σβησίματα, αλλού καλλιγραφικά και αλλού ακατανόητα γράμματα. Η κοπέλα προφανώς αλίευε από τα βιβλία που διάβαζε όσα θα ήθελε να θυμάται. Είχαν κάτι κοινό. Πώς θα μπορούσε να της επιστρέψει το σημειωματάριο, άραγε;

Posted in Uncategorized

15. Το υλικό από το οποίο φτιάχνονται οι άνθρωποι

Ψάξε όποιο σπίτι θες, δεν θα βρεις παραπανίσια κουβέρτα ούτε για δείγμα.”
Κωνσταντίνος Τζαμιώτης, Το Πέρασμα

Η πρώτη αντανακλαστική σκέψη της Αγγελικής, όταν είδε το εξώφυλλο του βιβλίου «Το πέρασμα», ήταν: «Αυτά τα πράγματα τα ξέρουμε». Κι, ωστόσο, η εικόνα παρέμενε δυνατή, παρά το γεγονός ότι η εξοικείωση μέσα από τις εικόνες της τηλεόρασης και των social media ίσως να οδηγεί το θεατή στην αποδοχή. (Αποδοχή τίνος πράγματος άραγε; Μονάχα του παραλογισμού της ανθρώπινης μοίρας.) Μέσα της για κάποιο λόγο, άρχισε να αναρωτιέται πόση αλήθεια περιέχει η πεποίθηση ότι «αυτά τα πράγματα τα ξέρουμε». Υπάρχει μια διαφορά -και καθόλου μικρή- μεταξύ της πραγματικότητας όπως τη βιώνει κανείς και της ίδιας (αλλά τόσο διαφορετικής) πραγματικότητας εκείνου που παρακολουθεί μια οθόνη. Όπως, άλλωστε, είναι άλλη η πραγματικότητα για εκείνον που αναγκάζεται να βρεθεί σε μια βάρκα προσπαθώντας να σώσει τη ζωή του, άλλη για εκείνον που ανιδιοτελώς βουτάει στη θάλασσα για να σώσει τη ζωή κάποιου άλλου, άλλη για εκείνον που αδίστακτα πουλάει ένα σωσίβιο ακατάλληλο. Ένα σύνολο από άπειρες διαφορετικές πραγματικότητες. Μα κάθε άνθρωπος ζει μονάχα τη δική του. Η πραγματικότητά του είναι η δική του νοητική κατασκευή.
Η απάντηση που της έδωσε ένα απόγευμα ο Πέτρος φαίνεται πώς καθόρισε την απόφασή της να αγοράσει το βιβλίο παρά την πρώτη αντανακλαστική της σκέψη.
«Πέτρο, γιατί άραγε διαβάζουμε λογοτεχνία;» τον είχε ρωτήσει.
«Δεν ξέρω. Μάλλον για να μάθουμε από τι υλικό φτιάχνεται ο άνθρωπος», της είχε απαντήσει.
Καθώς προχωρούσε στην ανάγνωση του βιβλίου, οι διαφορετικοί κόσμοι που συναντιώνται αναπόφευκτα και βίαια, όπως γράφει το οπισθόφυλλο, αποκαλύπτονταν ως η διαφορετική βιωμένη πραγματικότητα του κάθε ήρωα. Αυτό έχει τη σημασία του σε ένα τόσο συγκλονιστικό θέμα για έναν πολύ απλό λόγο. Έχουμε μια τάση να γαντζωνόμαστε στις βεβαιότητες μας, ώστε τείνουμε να απορρίπτουμε μετά βδελυγμίας οποιαδήποτε απόκλιση από αυτές. Συχνά διαμορφώνουμε στη συνείδησή μας μια πραγματικότητα απόλυτη και απομακρυνόμαστε άμεσα από οτιδήποτε απειλεί να κλονίσει τις απόψεις μας. Στο «Πέρασμα» η παρουσία των πολλών διαφορετικών ηρώων δίνει μια εποπτική εικόνα της αδυναμίας προσδιορισμού μιας και μόνης απόλυτης πραγματικότητας.
Ίσως, τελικά αυτό να είναι το ζητούμενο, όταν καταφεύγουμε στη λογοτεχνία. Να μας δείξει από τι υλικό είναι φτιαγμένος ο άνθρωπος. Όμως, αυτό το υλικό δεν είναι ένα. Αν και ιδανικά θα έπρεπε να είναι μόνο ένα: το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένος ο καπετάνιος στο τέλος του βιβλίου.

Posted in Uncategorized

14. Εργοστάσιο παραγωγής σκέψεων

“Όταν κάποιος είναι χημικός μηχανικός”, σκεφτόταν η Αγγελική, “αυξάνονται δραματικά οι πιθανότητες να αντιλαμβάνεται το καθετί γύρω του ως εργοστάσιο”. Κι εδώ που τα λέμε δεν είναι καθόλου δύσκολο να παρομοιαστεί ο άνθρωπος με ένα εργοστάσιο. Με μια απλουστευμένη (και πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά) θεώρηση, στην περίπτωση του εργοστασίου που λέγεται άνθρωπος, η πρώτη ύλη είναι τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος (π.χ. αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους, επαφή με τη φύση, αναγνώσεις βιβλίων ή και έλλειψη όλων αυτών κλπ).
Η καύσιμη ύλη που παρέχει την ενέργεια είναι τα τρόφιμα (αυτό το ξέρει και η γάτα μας). Αλλά το μείζον ερώτημα είναι: τι παράγει ο άνθρωπος;

Σκέψεις, παστίτσιο, όνειρα, εταιρικούς ισολογισμούς, επιθετικότητα, κεντήματα, εχθρότητα, πορτοκάλια, βία, χάρτινα καραβάκια, πολέμους, ζωγραφικούς πίνακες με θέμα τον πόλεμο, τρυφερότητα, γκατζετάκια, ανιδιοτέλεια, οικονομικές προβλέψεις, αλληλεγγύη, πυρηνικούς αντιδραστήρες, αλτρουισμό, θαλάσσια ρύπανση από πετρελαιοκηλίδες, αγάπη, έρευνα για την καταπολέμηση της θαλάσσιας ρύπανσης από πετρελαιοκηλίδες και πάει λέγοντας. Ωραίες σκέψεις, αλλά δεν είναι λογοτεχνία.

“Πώς θα ήταν η ζωή μου, αν είχα παρατήσει τις σπουδές και είχα αφοσιωθεί στις αναγνώσεις βιβλίων; Θα είχα άραγε καταφέρει να γίνω επώνυμη συγγραφέας;” αναρωτιόταν η Αγγελική. Η απάντηση λίγο την ενδιέφερε. Κανείς άνθρωπος με στοιχειώδη αυτοεκτίμηση δεν μετανιώνει πραγματικά για τις επιλογές του, ανεξαρτήτως αν φαίνονται λάθος ή σωστές στους γύρω του. Ακόμη κι αν ένα βράδυ του καλοκαιριού πιάνει τον εαυτό του κοιτώντας τη θάλασσα να κάνει τη σκέψη: “Πώς θα ήταν η ζωή μου αν…;”

Τι σημασία έχουν όλα αυτά και γιατί κάποιος να ενδιαφερθεί να ασχοληθεί με την ομφαλοσκόπηση της Αγγελικής; Στο μεταξύ, η θάλασσα, την οποία ένας άνθρωπος κοιτάζει και αναρωτιέται για τις επιλογές του, είναι η ίδια θάλασσα μέσα στην οποία άνθρωποι πνίγονται προσπαθώντας να σώσουν τη ζωή τους.

Θάλασσα, πικροθάλασσα. Είναι η ίδια θάλασσα. Το καταλαβαίνεις;

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Παύλος Μάτεσις, Η μητέρα του σκύλου

madre di cane
Η Ραραού, ώριμη πλέον και ταλαντούχα ηθοποιός, εκ παραλλήλου δε “ορφανό πεσόντος εν Αλβανία”, αφηγείται με απολαυστικά χιουμοριστικό τρόπο την ιστορία της, την ιστορία της οικογένειάς της και τελικά, με φαινομενική αφέλεια χάρη στη μαεστρία του Μάτεσι, την ιστορία της Ελλάδας από την κατοχή έως και την απελευθέρωση.
Οι πεποιθήσεις της Ραραούς;
Εγώ βασιλόφρων είμαι, αλλά τα τραγούδια της αριστεράς με σαγηνεύουν.”
Τα όνειρά της;
Διότι διατηρούσα εγώ από προπολεμικώς τα καλλιτεχνικά μου όνειρα, να βγω ηθοποιός[…] Αυτό κυρίως καταλόγιζα στην Κατοχή και τον Άξονα, γι’αυτό κυρίως τους κατηγορώ: που πήγαν να βάλουνε φραγμό στην καλλιτεχνική μου πτήση.”
Κι ο κύριος Άλφιο;
Μπορεί να ήταν εχθρός της πατρίδος, αλλά η ελληνική φιλοξενία σ’αυτά είναι πολύ αδέκαστη, δεν επιτρέπεται να στενοχωράς καλεσμένο, έστω και κατακτητή.”
Κι οι Γερμανοί;
Και πολύς κοσμάκης έφαγε ψωμάκι ξελακκώνοντας νάρκες. Σε κάτι μας ωφέλησαν και οι Γερμανοί.”
Κι ο Έλληνας (που εξασφάλιζε τη σύνταξή του με τη μεσολάβηση του πολιτικού αρκεί να ψήφιζε εν αγνοία του και ο απών αδερφός);
Είχα την άλλη σύνταξη της Αλβανίας, γι’ αυτό δεν παντρεύτηκα, για να μην τη χάσω. Η σύνταξη είναι πιο σταθερή από όποιον σύζυγο. Και πιο θερμή. Και ούτε έχω τύψεις που εξαπατώ το έθνος. Αυτό γιατί κούρεψε τη μαμά μου;”

Αληθινό αριστούργημα που περιγράφει γεγονότα, υπό άλλη γωνία δραματικά, με τόσο ανάλαφρο τρόπο, ώστε διαβάζεται μονορούφι.

Το 2002 βραβεύτηκε μαζί το βιβλίο “Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα” με το βραβείο Premio letterario Giuseppe Acerbi.

Posted in Uncategorized

13.Η περιέργεια σκότωσε τη γάτα

Στο ερώτημα του Πέτρου, ο οποίος δίκην ψυχοθεραπευτή τη ρώτησε πώς προέκυψε η εμμονή με τον Σωκράτη, η Αγγελική απάντησε ότι διάβασε στο βιβλίο ενός γιατρού ότι ακολουθεί τη σωκρατική μέθοδο συζητώντας με τους ειδικευόμενους και τους ενθαρρύνει να αμφισβητούν ο ένας τον άλλον. Όμως, στο ερώτημα αν είχε σκοπό να διαβάσει όλα τα άπαντα του Πλάτωνα για να σχηματίσει ιδία γνώμη ως προς το τι ακριβώς είναι η σωκρατική μέθοδος, ήταν σαφές ότι μόνο μία θα μπορούσε να είναι η απάντηση:
-Όχι, φυσικά!
Κι ο Πέτρος συνέχισε:
-Αν ψάχνεις ένα βιβλίο που να σε καθοδηγεί ως προς τα θεμέλια της επιστήμης στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία χωρίς να είναι τηλεφωνικός κατάλογος σε πάχος,
σου προτείνω το “Η φύση και οι Έλληνες” του Schrödinger.
Αυτό το “χωρίς να είναι τηλεφωνικός κατάλογος σε πάχος” της έκανε κλικ. Κι έτσι, αφού πλήρωσαν και έφυγαν από την καφετέρια, μπήκε σε ένα βιβλιοπωλείο, το ξεφύλλισε προσεκτικά και το μάτι της έπεσε στην σελίδα 105:
[…] με σκοπό τη διαμόρφωση μιας κατανοητής εικόνας του εξωτερικού Κόσμου, επιτρέψαμε την υπεραπλούστευση να εξαιρούμε τον ίδιο τον εαυτό μας[…]
[…] αυτή είναι η αιτία που η επιστημονική κοσμοθεώρηση από μόνη της δεν περιέχει τίποτε από ηθικές και αισθητικές αξίες[…]
Τα παραπάνω βέβαια μπορεί να τα καταλάβει εύκολα κάθε άνθρωπος που σκέφτεται με επιστημονικό τρόπο. Αλλά αν ποστάρεις τις σκέψεις αυτές στο φέισμπουκ χωρίς να γράψεις από κάτω Schrödinger
δεν πρόκειται να πάρεις like παρά μόνο από όσους αισθάνονται πολύ υποχρεωμένοι (π.χ. πρώτου βαθμού συγγενείς, κουμπάροι κλπ)

Αργότερα η Αγγελική σκέφτηκε να ποστάρει στο timeline το εξής:
“Η περιέργεια σκότωσε τη γάτα, αλλά για τη γάτα του Schrödinger δεν είναι σίγουρο 100%.”
O Πέτρος άργησε πολύ να κάνει like.
Τελικώς σχολίασε στα comments:
“Η γάτα ήταν ο Schrödinger και δυστυχώς πέθανε το 1961.”
Το επόμενο σχόλιο της Αγγελικής ήταν:
“Ευτυχώς μας άφησε τα βιβλία του.”
Like.
H περιέργεια σκότωσε τη γάτα. Αν και φόνισσα, η περιέργεια είναι η κινητήρια δύναμη της επιστήμης και του κουτσομπολιού.

Posted in Uncategorized