Massimo Recalcati, Τα χέρια της μητέρας

Αν ισχύει η ρήση του Marcel Proust ότι : “Στην πραγματικότητα, κάθε αναγνώστης είναι, καθώς διαβάζει, αναγνώστης του ίδιου του του εαυτού.”, τότε αυτή η αλήθεια βρίσκει την πλήρη της εφαρμογή στο βιβλίο του Massimo Recalcati «Τα χέρια της μητέρας». Προσωπικά, καθώς διάβαζα το βιβλίο, αλλά και καθώς επανήλθα στα αποσπάσματα που με ενδιέφεραν και είχα σημειώσει με σελιδοδείκτες, διαπιστώνω κάθε φορά ότι είναι γραμμένο με μεγάλη τρυφερότητα και βαθιά επίγνωση του ρόλου της μητέρας, καθώς επίσης και της πολυπλοκότητας αυτής της ιδιότητας. Αξίζει να τονιστεί ότι ο συγγραφέας γράφει στην αφιέρωσή του “Σ’ όλες τις μητέρες που έχω ακούσει“, καθώς επίσης ξεκινάει τον επίλογο με τη φράση “Έγραψα αυτό το βιβλίο γιατί ήθελα να είμαι δίκαιος με τη μητέρα.” Αξίζει, επίσης, να διαβάσει κανείς την απάντησή του στην ερώτηση της Μαριαλένας Σπυροπούλου από συνέντευξη που βρίσκεται διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της Καθημερινής (πηγή):

– Θυμάμαι ότι είχατε γράψει πως η μητέρα σας, σας πίεσε στο να μην εγκαταλείψετε το πλαίσιο του σχολείου. Ησασταν επαναστατικό παιδί;
– Εζησα με στρατευμένο τρόπο το κίνημα του 1977. Ημουν δεκαέξι ετών, έφηβος, αλλά είχα αναπτύξει με μεγάλο πάθος ενδιαφέρον για την πολιτική. Αυτό το πάθος προηγήθηκε του πάθους για την ψυχανάλυση. Ισως αυτό επηρέασε τη διαδρομή μου. Από παιδί θυμάμαι πως ο παππούς μου σκότωνε τα κουνέλια στην εξοχή της Λομβαρδίας όπου μεγάλωσα. Το θέαμα μου φαινόταν φρικτό. Η θέα της βίας που πλήττει τους ανυπεράσπιστους μου προκαλούσε αγανάκτηση. Ενστερνίστηκα από νεαρή ηλικία το μαρξιστικό ιδεώδες της πάλης των τάξεων για να σώσω όλα τα ανυπεράσπιστα κουνέλια του κόσμου. Δεν πίστεψα ποτέ στη βία ούτε καν στην επαναστατική. Για εμένα επαναστατική υπήρξε πάντοτε η επιθυμία. Η ψυχανάλυση έδωσε διέξοδο σε αυτή την αυθόρμητη σκέψη που πάντα με συνόδευε. Η μητέρα μου με εμπόδισε να εγκαταλείψω το σχολείο τα χρόνια εκείνα. Της οφείλω πολλά. Μου είπε ότι μπορούσα να μην είμαι όπως ήταν εκείνη υποχρεωμένη από τη φτώχεια να εργάζεται από μικρό παιδί, ότι θα μπορούσα να μελετήσω και να διευρύνω τον ορίζοντα του κόσμου. Ακολούθησα τα λόγια της.

Τα σημεία ενδιαφέροντος στο βιβλίο, που έχει μεταφραστεί υποδειγματικά από τον Χρήστο Πονηρό, είναι πραγματικά πολλά και χρήσιμα. Δεν θα αναφερθώ σε όλα αυτά, επειδή προκρίνω την ανάγνωση του ίδιου του βιβλίου. Επίσης, θεωρώ ότι όλες οι δικές μου θέσεις μπορεί να αποτελέσουν προσωπικές ερμηνείες με τις οποίες μία άλλη αναγνώστρια ή ένας άλλος αναγνώστης ενδεχομένως να διαφωνήσει. Ωστόσο, θα σταθώ στις εξής δύο ακραίες εκδοχές της μητρότητας, όπως αυτές αναφέρονται στο βιβλίο: “η μητέρα-κροκόδειλος” και “η ναρκισσιστική μητέρα”. Γράφει, λοιπόν, ο Recalcati για την πρώτη:

Η θέση του Λακάν είναι ότι στο ασυνείδητο κάθε μητέρας -ακόμη και της πιο στοργικής και ειλικρινά αφοσιωμένης στο καλό των παιδιών της-, στην ίδια τη δομή της επιθυμίας της εδρεύει μια αδάμαστη ώθηση να τα καταστρέψει, σαν να ακολουθεί η ίδια τη διαδικασία της φαγοκυττάρωσης. Να λοιπόν η εικόνα του ανοιχτού στόματος του κροκόδειλου που θα ήθελε με λαιμαργία να τα καταβροχθίσει.

Αντίστοιχα, για τη δεύτερη εκδοχή γράφει:

Είναι η άλλη όψη της καταβρόχθισης: ζαμανφουτισμός, αδιαφορία, ολιγωρία, λιβιδινική αποεπένδυση απέναντι στο παιδί. Δεν συγκρατεί, δεν φυλακίζει, δεν κάνει σκλάβο το παιδί, αλλά το βιώνει ως βάρος, ως ζημιά, ως εμπόδιο στην ολοκλήρωσή της. Ο ψυχαναλυτής ακούει όλο και πιο συχνά ιστορίες από μητέρες ναρκισσιστικές.

Είναι φανερό ότι ανάμεσα στα δύο άκρα υπάρχουν πολλές διαβαθμίσεις και μάλλον οι περισσότερες μητέρες που γνωρίζουμε δεν βρίσκονται σε αυτά τα δύο άκρα, αλλά κάπου ενδιάμεσα. Ωστόσο, διαβάζοντας την ανάπτυξη των θέσεων του συγγραφέα στο βιβλίο, μία γυναίκα αναγνώστρια καλείται να κάνει την αυτοκριτική της, εφόσον συμβαίνει να είναι μητέρα και να προβληματιστεί για τη μελλοντική πιθανή εκδοχή του εαυτού της, εφόσον γίνει μητέρα μελλοντικά. Το γεγονός ότι ο συγγραφέας μοιράζεται με γενναιοδωρία την γνώση και την εμπειρία του ως ψυχαναλυτή καθιστά εξόχως σημαντική την ανάγνωση του βιβλίου και αυτή εδώ η ανάρτηση δεν έχει άλλο σκοπό παρά να υπερθεματίσει ως προς την αξία του να διαβαστεί από όσο δυνατόν περισσότερες γυναίκες, αφού η μητρότητα δεν είναι μόνο η κυοφορία και ο τοκετός ενός παιδιού, αλλά είναι, πρωτίστως και κατά κύριο λόγο, η φροντίδα ενός πλάσματος που μπορεί κάλλιστα να μην είναι το φυσικό μας παιδί, αλλά παραμένει ένα παιδί που χρειάζεται κάποια χέρια να το συστήσουν στον κόσμο.

Advertisement
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.