17.Συγχώρεση

Ο πρίγκηπας καθόταν ακίνητος στο στρωσίδι δίπλα του και κάθε φορά που ο άρρωστος ξεσπούσε σε φωνές ή παραληρούσε, βιαζόταν να περάσει το τρεμάμενο του χέρι στα μαλλιά και στα μάγουλά του, σαν να τον χάιδευε και να τον ημέρευε.”
Фёдор Михайлович Достоевский, Ο ηλίθιος

Κλείνοντας το βιβλίο “Ο ηλίθιος”, η Εμμέλεια έμεινε συγκλονισμένη και βαθύτατα απορημένη. Γεμάτη σκέψεις όπως αυτές: “Αυτή η λέξη που αποδίδουν οι υπόλοιποι ήρωες στον Πρίγκηπα Μίσκιν αναπόφευκτα εγείρει τα αντανακλαστικά του αναγνώστη, ώστε να σκεφτεί ότι αδικούν τον Λέων Νικολάγιεβιτς και ότι απλούστατα το πρίσμα μέσα από το οποίο βλέπουν τον κόσμο είναι διαφορετικό… Ίσως καλύτερα: διαστρεβλωμένο από ηθική άποψη. Άραγε και ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκυ υιοθετεί εντέλει τη λέξη “ηλίθιος” κυριολεκτικά, ώστε να καταδείξει ότι η συγχώρεση στον Ραγκόζιν είναι απαράδεκτη; Ή μήπως απλώς αποσκοπεί στο να αφήσει μετέωρο το ζήτημα των ορίων της ανθρώπινης συγχώρεσης ιδιαίτερα στα πλαίσια της χριστιανικής πίστης; Ή τελικά δικαιώνει τον ήρωά του σε πείσμα όσων τον αποκαλούν “ηλίθιο”; Ή τίποτε από όλα αυτά; Ίσως, κάνω λάθος σε όλα. Να, γιατί ξαναδιαβάζει κανείς ένα τέτοιο βιβλίο… Τα ερωτήματα που ανακύπτουν σε σχέση με τα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης είναι ένα απεριόριστο σύμπαν. Εστιάζω τώρα μόνο σε μια γωνιά αυτού του σύμπαντος: τη συγχώρεση ενός άλλου ανθρώπινου πλάσματος.
Είναι άραγε περιφρονητέα ηλιθιότητα η άνευ όρων συγχώρεση που δείχνει ο Μίσκιν στον Ραγκόζιν; Ή -αντίθετα- αποτελεί ένα αξιοζήλευτο αρχέτυπο της αγάπης για τον πλησίον; Κι ωστόσο, πώς θα συγχωρούσε κανείς τον εαυτό του, αν είχε διαπράξει τη μέγιστη αποτρόπαια πράξη: το φόνο; Όχι, είναι αδύνατον. Αν είναι συνεπής με την ηθική επιταγή της πραγματικής αγάπης, είναι αδιανόητο να δέχεται να σκοτώσει και στη συνέχεια να συγχωρήσει εντελώς αβασάνιστα τον εαυτό του. Για κανένα λόγο, δεν επιτρέπεται ο φόνος. Πολύ περισσότερο αν αγαπάει κανείς. Ή έστω κι αν διατείνεται απλώς ότι αγαπάει. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να συγχωρηθεί τόσο φυσικά η πράξη μιας δολοφονίας, έστω κι αν ο θύτης είναι ένα άλλο ανθρώπινο πλάσμα. Αδύνατον. Αδιέξοδο…
«Τότε προσελθών προς αυτόν ο Πέτρος, είπε· Κύριε, ποσάκις αν αμαρτήση εις εμέ ο αδελφός μου και θέλω συγχωρήσει αυτόν; έως επτάκις;
Λέγει προς αυτόν ο Ιησούς· Δεν σοι λέγω έως επτάκις, αλλ’ έως εβδομηκοντάκις επτά

Λύνεται ο γόρδιος δεσμός μέσα από τις παραπάνω φράσεις του ευαγγελίου;
Και η Ναστάσια; Έφυγε μακριά από τον Μίσκιν, επειδή δεν συγχώρεσε τον ίδιο της τον εαυτό για τις πράξεις του Τότσκυ; Είναι κι εκείνη με τον τρόπο της ένα πλάσμα που τιμωρείται για τις αμαρτίες άλλων και συμβολικά εξαγνίζεται μέσα από αυτή τη θυσία της; Άρα η θυσία της ήταν αναγκαία; Ίσως, τελικά κι ο Ραγκόζιν είναι ένα θύμα. Αναγκασμένος να βοηθήσει τη Ναστάσια να εξαγνιστεί όπως ακριβώς ο Ιούδας ήταν αναγκασμένος να προδώσει το δάσκαλό του… Μα τι σκέφτομαι; Άθελά μου προσπαθώ να ανιχνεύσω τις χριστιανικές αναφορές του Ντοστογιέφσκυ; Αλλά στην πραγματικότητα, ο κάθε αναγνώστης πάντα βλέπει εκείνο που έχει μέσα του ο ίδιος. Αυτάρεσκα ερωτοτροπεί με την ιδέα ότι ιχνηλατεί στις σκέψεις του συγγραφέα. Ως ένα βαθμό για να κλέψει τη λάμψη του… Ορίστε, όλοι κλέφτες είμαστε. Όλοι έχουμε ανάγκη από συγχώρεση.”
Ξαφνικά διέκοψε αυτές τις σκέψεις. Της φάνηκε ότι παρασύρεται σε μονοπάτια μπερδεμένων σκέψεων. Συνειδητοποιούσε ότι ακόμη κι ένας άνθρωπος αμύητος στη λογοτεχνία, θα ήταν αδύνατον να μην κάνει χίλιες σκέψεις διαβάζοντας ένα τέτοιο έργο. Και η φυσική ροή τους θα είναι αναπόφευκτα χαώδης. Επομένως, συγχώρησε τον εαυτό της για αυτό το παραλήρημα.
Όχι, δεν χαρακτηρίζονται τυχαία κάποιοι συγγραφείς ως κλασικοί. Σε μαθαίνουν να σκέφτεσαι πραγματικά.

holbien-600x161
Hans Holbien, Christ’s body in the tomb

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.